Dok se većina mediteranskih gradova leti takmiči ko će privući više turista, Budva već četiri decenije dokazuje da postoji i druga vrsta publike. Ona koja putuje zbog predstave, koncerta ili razgovora o književnosti.
Grad teatar Budva, jedan od najznačajnijih festivala na prostoru bivše Jugoslavije, ove godine obeležava jubilej koji daleko prevazilazi lokalne okvire. Četrdeseto izdanje festivala okuplja neka od najvažnijih regionalnih pozorišnih imena, umetnike iz Srbije, Crne Gore i šireg regiona, a otvara ga večeras velika koprodukcija budvanskog Grada teatra i beogradskog BITEF teatra, plesno-muzički spektakl „Noć skuplja vijeka“ u režiji i koreografiji Igora Kirova.
Jubilej dolazi u trenutku kada Budva prvi put postaje i domaćin Samita Evropske festivalske asocijacije (EFA), na kojem će više od 200 direktora festivala iz 44 zemlje razgovarati o budućnosti evropske kulture. Za grad koji je festival gradio među trgovima, crkvama i zidinama Starog grada, to predstavlja potvrdu da je nekadašnja letnja pozornica odavno prerasla lokalni događaj i postala važna tačka evropske kulturne mape.
U razgovoru za Danas, v.d. direktorka Javne ustanove „Grad teatar“ Ivana Lazović govori o tome kako je festival promenio identitet Budve, zašto se ni posle 40 godina nije odustalo od ideje da pozorište pripada ulicama i trgovima, koliko je važno što na budvanske scene svakog leta stižu najznačajniji glumci i reditelji iz Srbije i regiona, ali i zbog čega upravo autentičnost vidi kao najveću vrednost festivala u vremenu kada kultura sve više postaje globalna.
Kako danas, nakon četrdeset godina postojanja Grada teatra, gledate na njegovu ulogu u transformaciji Budve iz turističkog mesta u grad koji se prepoznaje i kao kulturna destinacija?
Grad teatar je tokom četiri decenije postao jedan od ključnih stubova kulturnog identiteta Budve. Kada je festival osnovan, ideja je bila da se bogato istorijsko i ambijentalno nasleđe grada stavi u funkciju umjetnosti i da donese novi život ulicama Starog grada. Danas možemo reći da je upravo zahvaljujući Gradu teatru Budva prepoznata ne samo kao turistička destinacija već i kao grad kulture, susreta umjetnika i publike iz različitih zemalja. Festival je pokazao da kultura može biti jednako snažan razlog dolaska u Budvu kao i more i prirodne ljepote. Četrdeset godina trajanja jednog festivala na ovim prostorima, uprkos svim društvenim, političkim i ekonomskim turbulencijama, samo po sebi predstavlja uspjeh.
Na koji način je festival tokom četiri decenije promenio odnos lokalne zajednice prema kulturi?
Najveća vrijednost festivala jeste to što je stvorio generacije publike. Ljudi koji su kao djeca dolazili na predstave danas dolaze sa svojom djecom. Kultura je postala sastavni dio života grada, festival je pokazao da umjetnost nije nešto udaljeno i elitističko, već da može i treba da bude dio zajednice. Otvoren je prostor za dijalog između umjetnika i građana, što je doprinijelo tome da Budvani Grad teatar doživljavaju kao dio svog identiteta.
Kada se govori o jubileju, često se ističe kontinuitet, ali i promene. Šta je, po vašem mišljenju, ono što se u Gradu teatru nikada nije smelo menjati uprkos svim izazovima?
Nije se smela menjati osnovna ideja festivala – spoj vrhunske umetnosti i autentičnog prostora Budve. Festival je nastajao na trgovima, među zidinama Starog grada i na mjestima koja sama po sebi nose istoriju. Uprkos svim promjenama, bilo je važno sačuvati umjetničke kriterijume, otvorenost prema novim idejama i vjeru da kultura mora ostati javno dobro dostupno svima. Ta ideja ostala je jednako važna danas kao i prije četrdeset godina.
Ovogodišnje izdanje otvara i samit Evropske asocijacije festivala. Koliko je značajno za Budvu da ugosti više od 200 direktora festivala iz 44 zemlje i šta to znači za regionalnu poziciju Grada teatra?
To je izuzetno priznanje za Grad teatar, ali i za Budvu i Crnu Goru. Posebno ako znamo da smo relativno kratko članica Evropske asocijacije festivala. Dolazak vodećih ljudi evropskih festivala potvrđuje da smo prepoznati kao relevantan partner u evropskom kulturnom prostoru. To otvara mogućnosti za nove saradnje, koprodukcije i međunarodne projekte, ali i dodatno pozicionira Budvu kao mjesto susreta evropske kulture. Ovaj Samit nije bio samo organizacioni uspjeh već i potvrda kvaliteta umjetničkog rada koji festival ostvaruje decenijama.
Otvaranje samita na Citadeli ima snažnu simboliku, mesto gde je festival i počeo pre četrdeset godina. Koliko vam je važan taj kontinuitet prostora i pamćenja u kulturnom identitetu grada?
Izuzetno je važan. Citadela nije samo scena, ona je simbol početka jedne ideje koja traje već četiri decenije. Povratak na mjesto gde je festival nastao predstavlja svojevrsno podsjećanje na vrijednosti na kojima je izgrađen. Kulturni identitet se gradi upravo kroz takva mjesta kolektivnog pamćenja.
Program ovogodišnjeg festivala vraća se ambijentalnim scenama Budve. Na kojim scenama ćemo gledati predstave?
Publika će imati priliku da predstave i druge programe prati na nekim od najznačajnijih ambijentalnih prostora Budve – između ostalog na Trgu između crkava, Trgu pjesnika, crkvi Santa Marija in Punta, Tvrđavi Mogren, u prostoru manastira Svete Trojice u Stanjevićima, kao i na drugim lokacijama Starog grada koje su decenijama bile zaštitni znak festivala. Želja nam je da publika ponovo doživi Budvu kao jedinstvenu pozorišnu scenu pod otvorenim nebom i da prostor ne bude samo kulisa već aktivni dio umjetničkog doživljaja.
U ovogodišnjem izdanju Grad teatar uključuje četiri nove produkcije i koprodukcije. Šta nas sve očekuje u festivalskim danima?
Ove godine publiku očekuje raznovrstan program koji obuhvata pozorišne premijere, koprodukcije sa renomiranim regionalnim institucijama, književni program, bogat muzički sadržaj, kao i likovni program. Posebno smo ponosni na tri nova projekta koja iznova potvrđuju da Grad teatar nije samo festival gostovanja već i prostor stvaranja novih umjetničkih djela. Predviđene su tri koprodukcije: plesno-muzički spektakl „Noć skuplja vijeka“ u režiji i koreografiji Igora Kirova, koji se radi u saradnji sa BITEF teatrom iz Beograda; „Kjara Zorzi; pseudo-istorijska komedija o teatru i domovinskoj sigurnosti“, praizvedba teksta Ljubomira Đurkovića u režiji Ane Vukotić, koja nastaje u saradnji sa Kraljevskim pozorištem „Zetski dom“; i predstava „Krađa, prekrađa i nekrađa“ po tekstu i režiji Vide Ognjenović, koprodukcija sa Gradskim pozorištem iz Podgorice.
Da li su neke predstave pre premijere izazivale interesovanje publike i stručne javnosti?
Svakako. Već sada postoji veliko interesovanje za pojedine premijerne naslove, posebno za produkcije koje su duboko povezane sa našim kulturnim i istorijskim nasljeđem. To nas raduje jer pokazuje da publika prati festivalski repertoar i prepoznaje kvalitet programa.
Predstava Vide Ognjenović inspirisana delom Stefana Mitrova Ljubiše igraće se u prostoru manastira Svete Trojice. Zbog čega je izabrana baš ta scena i da li ima neku posebnu vezu sa predstavom?
Izbor tog prostora nije slučajan. Djelo Stefana Mitrova Ljubiše duboko je povezano sa istorijom, tradicijom i duhom primorja. Ambijent manastira Svete Trojice pruža autentičan okvir koji dodatno pojačava značenja predstave i omogućava publici da je doživi na poseban način. Takvi susreti prostora i umjetnosti predstavljaju jednu od ključnih vrijednosti Grada teatra.
Koliko je danas teško osmisliti program koji istovremeno zadržava umetnički nivo i odgovara tako dugom festivalskom formatu?
To je veliki izazov. Potrebno je pronaći ravnotežu između različitih umjetničkih izraza, očekivanja publike i visokih produkcionih standarda. Međutim, upravo trajanje festivala omogućava nam da ponudimo sadržaje različitih poetika i da tokom više od pedeset dana predstavimo reprezentativan presjek savremene regionalne i evropske scene.
Festival traje više od pedeset dana i uključuje veliki broj produkcija, od kojih neke imaju i preko dvadeset članova ansambla. Kako izgleda organizaciona struktura?
Iza festivala stoji tim ljudi koji tokom cele godine radi na pripremi programa, produkcije, logistike i međunarodne saradnje. Tokom festivala taj sistem se značajno širi jer je potrebno koordinisati umjetnike, tehničke ekipe, partnere i sve segmente organizacije. Reč je o složenom sistemu koji funkcioniše zahvaljujući iskustvu, posvećenosti i timskom radu.
Često se ističe da Grad teatar ima ambiciju da dobije sopstveni pozorišni prostor za rad tokom cele godine?
To je jedan od naših važnih strateških ciljeva. Festival je tokom svog trajanja pokazao da postoji potreba za stalnim prostorom koji bi omogućio razvoj produkcije, edukativnih programa i aktivnosti tokom cijele godine. Takav prostor bi predstavljao značajan iskorak za kulturni život Budve.
Kako vidite budućnost Grada teatra u okviru evropske festivalske mreže, posebno kroz saradnju unutar EFA, i da li regionalni festivali danas imaju šansu da zadrže autentičnost u sve globalizovanijem kulturnom prostoru?
Verujem da upravo autentičnost postaje najveća vrijednost u savremenom kulturnom prostoru. Evropske mreže omogućavaju razmjenu iskustava i međunarodnu vidljivost, ali ono što svaki festival čini posebnim jeste njegov lokalni identitet. Grad teatar će nastaviti da razvija međunarodnu saradnju, ali istovremeno da njeguje ono po čemu je jedinstven – spoj kulturnog nasleđa Budve, ambijentalnog teatra i savremene umjetničke produkcije. Upravo u toj ravnoteži između lokalnog i međunarodnog vidim njegovu budućnost.
30.06.-Aleksandra Držaić