Ukrštanja – skulpture iz kolekcije JU „Muzeji i galerije Podgorice“

 Ukrštanja — skulpture iz kolekcije JU “Muzeji i galerije Podgorice”

Kustos: Ljiljana Karadžić

Autori: Krsto Andrijašević, Milun Čvorović, Dragoljub Adžić, Nada Kažić, Momčilo Momo Vuković, Milivoje Miško Babović, Jelena Pavićević, Risto Radmilović, Pavle Pejović, Drago Đurović, Velibor Pavićević

U saradnji sa JU “Muzeji i galerije Podgorice”

Izložba će biti otvorena do 1.08.2025.

Ukrštanja – skulpture iz kolekcije JU “Muzeji i galerije Podgorice”

Izložba “Ukrštanja – skulpture iz kolekcije JU Muzeji i galerije Podgorice” nudi jedan od mogućih presjeka zanimljive i potentne vajarske produkcije u prethodnih 50 godina, a koja je, čini se, dugo i neopravdano bila po malo u sjenci slikarstva. Poznata rečenica, po malo šaljiva, mada suštinski istinita, da je skulptura stvar na koju se posmatrač spotakne kada se u galeriji udalji da bi bolje sagledao sliku, dugo je odražavala status skulpture. Ipak, zahvaljujući prije svega autorima, a potom i institucijama koje podržavaju, valorizuju i teorijski oblikuju vajarsku misao, status skulpture se tokom vremena postepeno mijenjao, pa danas je ona danas visoko pozicionirana i ravnopravno zastupljen medij u galerijskim prostorima.

Kroz djela 11 autora, od onih koji su stvaralački zenit dostigli 70-ih godina prošlog vijeka, pa do savremenih skulptora, mogu se skicirati obrisi razvoja naše vajarske scene, uočiti glavni tokovi i rukavci, ali i pratiti kontinuiteti i diskontinuiteti. Primijetne su dvije ključne tendencije, jedna koja nastavlja, rekreira i reaktielizuje medij skulpture u kontekstu istorijsko-umjetničkog nasljeđa, i druga, koja ima nekonvencionalni odnos prema materijalu i tretiranju forme i pripada zoni “skulpture u proširenom polju”. Koristeći različite načine izražavanja, od klasičnih, tradicionalnih, pa do onih koje nazivamo novim medijima, umjetnici se, neopterećeni puritanizmom konvencija, rizomatično „gibaju“ između onoga što podrazumijevamo pod „originalnim stvaralaštvom“ i aproprijacijskih modela, između visoke umjetnosti i produkata masovne kulture, istorije umjetnosti i prirode. Značajan broj autora prednost daje materijalu kao takvom, njegovoj supstancijalnosti, kakvoći, fakturi i drugim kvalitativnim svojstvima, kao i formi kao odrazu, ekspresivnom ekvivalentu mišljenja i osjećanja, insistirajući na strukturalnoj ljepoti djela. Sa druge strane, neki vajari razvijaju poetiku oneobičavanja, i čine da dobro poznate stvari, uskladištene u naš stvarni ili ekranski svijet, budu isprovocirane i iznova otkrivene. Učitana nova, mnogostruka značenja, nadilaze autonomni jezik umjetnosti i uvlače posmatrača u druga referentna polja, npr. kulturološka i filozofska, maksimalizuju komunikacione potencijale radova i tako šire sliku svijeta. Stilski i tipološki izuzetno heterogeni kompleks skulptorskih ostvarenja iz kolekcije JU Muzeji i galerije Podgorice koji odražava pluralizam različitih poetika, tema, stilskih i formalnih izraza, impresionira svojom snagom i ubjedljivošću. Tematska i stilska klasifikacija izloženih radova bi se mogla napraviti kroz polarizacije: figuracija – apstraktno, organska forma – geometrija, ekspresivna faktura – ispoliranost, realno –simbolično, lokalno – globalno, intimno – javno, ali pri tome treba imati u vidu i radove koji uključuju čitav repertoar ukrštanja i fuzija različitih pristupa i poetika.

Radovi Krsta Andrijaševića u kamenu su bliski arhetipskim obrascima i arhajskoj skulpturi. Svojstva kamena – vanvremenost, mirnoća, kompaktnost, nepromjenljivost, uzvišenost, tiha rakoš forme očituju se u mitskim ženskim figurinama. Karakteriše ih redukovana forma tijela, zategnuta forma, jednostavnost i antropomorfna stilizacija koji su u njegovom slučajevima poetski ekvivalent ljubavi prema čovjeku. Asocijativna skulptura iz ciklusa “Omut” Miluna Čvorovića u tematskom smislu se vezuje za zeca. Fascinacija zečevema i prevođenje njihove prirode u autonomni jezik skulpture podstaknuta je ne samo njegovom mofologijom, već i nizom značenja koje ova životinja ima u religiji, običajima i mitologiji. Zec je metafora neprekidne obnove života u svim mitologijama i narodnim predanjima. Skulpturu odlikuje jedrina forme, jezgrovitost, isticanje supstancijalnosti kamena ritmovanom fakturom. Rad Draga Đurovića „Figurina“ u metalu odiše razigranom visokim stepenom idealizacije ženskog tijela, elegancijom i sofisticiranošću. Ritmovanjem izduženih, muzikalnih formi i praznina, vajar kroz klasični izraz postiže vitalitet i harmoniju koji se oku i umu posmatrača nude kao prvorazredni estetski užitak.  „Ljubičica“ Moma Vukovića je forma u bronzi koja propituje organsku prirodu biljke i prevodi je u plastički jezik skulpture, apostrofirajući ritam konkavnih i konveksnih oblika. Kao jedan od rijetkih vajara koji je tražio podsticaj i inspiraciju u floralnom svijetu, Vuković je polazeći od ploda i cvijeta, uspijevao da njihovu krhku prirodu monumentalizuje i transponuje u gotovo apstraktne, vanvremenske oblike. „Sova“ Miška Babovića u varenom metalu je maestralan prikaz prirode ove ptice. Korišćenjem minimalističkih sredstava, umjetnik je kroz ekspresivni izraz, dinamiku i rustičnost na površinu „izvukao“ vitalitet i unutrašnji, tajanstveni život sove. Sugestivna prozorljivost pogleda ptice ostaje dugo u pamćenju posmatrača. Monumentalna „Glava“ Pavla Pejovića pripada ciklusu portreta predaka na kom umjetnik više decenija radi. Grubo, deformisano lice je ekspresivno tretirano. Izbrazdano je raspuklinama, usjecima i ožiljcima koji odražavaju negostoljubivi, bezvodni, kameniti pejzaž iz koga je umjetnik ponikao. Portret odražava psihološku prirodu žilavog gorštaka kog je surovi kamenjar oblikovao. Rad Rista Radmilovića, izveden u metalu, predstavlja glavu ratnika iz mitskih vremena. Blaga fasetiranost ploha (reminiscencija kubizma i post kubizma), dinamički naglašava oštrinu, snagu i neustrašivost imaginarnog junaka u čijem su se portretu sabrale vrline svih ratnika. Rad Keramoskulptura iz ciklusa „Osjećaj vremena i prostora“ Dragoljuba Adžića Adža je kombinacija simbola geometrije (lopta, valjak, kocka) i oblika organske prirode. Ova stilizovana forma nudi složen i pomalo zagonetan doživljaj. Ovakvom utisku doprinosi i paleta hladnih, dubokih kolorističkih tonova. Jelena Pavićević u terakoti, podatnom i mekom materijalu, oblikuje formu koja podsjeća na arheološke iskopine iz praistorijskog doba, na boginje plodnosti i toteme. Površinu zdepaste, teške forme diskretno razigrava tačkastim perforacijama, urezanim dekorativnim linijama i otiscima lišća biljaka. Koristeći industrijske predmete poput starih kosa za košenje trave, Nada Kažić kreira sugestivnu skulptoralnu instalaciju promjenljivih dimenzija „Vrt – Mijena“. Rad simboličnog naziva referiše na promjene koje se ciklično dešavaju u životu, dok upotreba zarđalih kosa simboliše transformaciju odbačenog predmeta u konstruktivni element vitalističke i poetizovane umjetničke instalacije. Velibor Pavićević u skulpturi „Pismo“ kombinuje kamen i kovano gvožđe stvarajući zatvorenu, kamenu monolitnu formu koja je optočena, ornamentalnom gvozdenom rešetkom. Na kamenoj površini su reljefni, zagonetni hijeroglifi i simboli koji su u harmoničnoj korelaciji sa sličnim oblicima u gvožđu.

Fuzija subjektivnih perspektiva na izložbi, od eskapizma do poetskog odgovora na aktuelno stanje svijeta, kroz apstraktne, asocijativne i figuralne skulpture može se shvatiti i kao podsticaj na povratak duhovnim vrijednostima i istinama koje nijesu lake. Akile Oliva je, pišući o umjetnicima kao tvorcima malih utopija koji preko svojih djela formalizuju kolektivnu strepnju, zapazio da oni postaju svjesni nemogućnosti kontrole istorije sopstvenim kreativnim procesom, pa biraju taktiku socijalizacije djela. Pri tome pokazuju žilavu istrajnost u pružanju otpora. Otuda  umjetnička muka i nužan bol umjetnika u stalnom sukobu sa realnim životom, ali i vječno trajanje umjetnosti.

Ljiljana Karadžić, istoričarka umjetnosti