Leto je vreme kada pozorišni ansambli izlaze iz zatvorenih kuća i dolaze na more, ulice i trgove pozivajući građane da im se pridruže. Pored pozorišnih gostovanja leti se održavaju festivali poput Dubrovačkih letnjih igara ili Grad teatar Budva i mnogih drugih.
Brojni festivali oživljavaju leti mediteranske gradove poput malog mesta Keti u Italiji, koji u vreme Feragosta (15. avgust), velikog praznika u Italiji kada se zatvaraju radnje, firme, i građani hrle na more sa porodicama kako bi proslavili odmor, okuplja izvođače, pozorišne trupe iz celog sveta (Rimini Prtokol, na primer). Tokom trajanja festivala svaki trg ili ćošak ulice postaje pozornica na kojoj se plesači i stanovnici Ketija takmiče u plesanju tanga, akrobate „gutaju vatru“, na glavnom trgu glumci simuliraju gašenje požara, dok se ulicama kreće klavir sa balerinom, imitirajući muzičku kutiju. Na ulicama možete da vidite roditelje sa decom, čak i bebama, starosedeoce, turiste. Čitav grad postaje svečanost i pozornica i na otvorenim prostorima festivali mobilišu umetnike, povezuju različite kulture, dok su partnerstva sa opštinama, kao i drugim institucijama kulture i turističkim organizacijama primeri dobre prakse koji „rađaju“ koprodukcije kao jedan od mogućih načina vođenja projekta u kulturi. Festivali predstavljaju i najbolje brendove gradova u kojima se odvijaju, kao što je to slučaj sa Grad teatrom Budva.
Istorijski i kulturni slojevi
O nastanku ovog festivala davne 1987. i Budvi kao ambijentu u kojem se ovaj festival održavao razgovaramo sa Branislavom Liješević, bivšom dugogodišnjom direktorkom i selektorkom Grad teatra Budva. – Život u ovom mediteranskom gradu odvijao se uglavnom napolju, na otvorenom, u mnoštvu, na sceni. Scenska dešavanja bila su prisutna i u verskim obredima i u tradicionalnim društvenim igrama. Prema nalazima profesora Alojza Ujesa, u helensko doba Budva je imala pozorište. Na području današnjeg hotela „Avala“ pronađeni su glineni kružići, nalik žetonima, koji su služili kao ulaznice za predstave. To govori o veličini, značaju i duhovnim potrebama stanovništva grčkog emporijuma u to vreme zvanog Butua. Budva je imala pozorište pre nego što su drugi gradovi nastali. Imala je svoje glumce i svoju publiku. Dešavanja na otvorenom su se nastavljala, uticaji su se ukrštali, taložili su se istorijski i kulturni slojevi. Nakon razorenog grada 1979. godine biblioteka je jedini prostor gde mogu da se okupe mladi ljudi željni promene. Tu su u sumornim popodnevnima maštalo o gradu utopije u kojem će zavladati oslobođeni nesputani duh. Planovi imaštanja dobili su realni oblik. Zamisao je bila: Otvoriti vrata umetnostima, pustiti u grad glumce, slikare, pesnike, muzičare, kao u vreme renesanse. Željni svega što nam je doneo prvi festival, bili smo spremni da satima čekamo da se stvore uslovi da počne predstava, često do dva, tri sata posle ponoći. Sa glumcima smo istraživali prostore, tvrđave, Citadele, prostore između crkava, plaže Jaz i Drobi pijesak, teniska igrališta, luna-park i svuda doživeli istu fascinaciju: radost igre na otvorenom prostoru, u ambijentu koji je specifičan. Budva koja je imala 7.000 stanovnika sa pojavom festivala prerasla je u grad sa 70.000 stanovnika. U kreiranju programa uvek smo polazili od dela. Igrali smo Šekspira, Lorku, Beketa, Korneja – deli svoje impresije o Budvi i nastanku festivala Branislava Liješević.
Igranje predstava na otvorenom i u različitim ambijentima staro je koliko i pozorište, od rituala do spektakla. U antičkom pozorištu odvijao se festival u čast boga Dionisa u posebno sagrađenim pozorištima (Epidaur, Dionisovo pozorište) pod vedrim nebom, dok su se u Rimskom pozorištu predstave odvijale u amfiteatrima na otvorenom, dok su posebnu zabavu za publiku činile gladijatorske borbe.Od srednjeg veka, preko renesanse do današnjeg doba, pojave ambijentalnog teatra zahvaljujući izučavanjima Ričarda Šeknera, otvoreni prostori doslednost su scenskih izvpđenja. Verovatno je najbolji primer ambijentalnog pozorišta najzančajnjiji međunarodni festival u Avinjonu (osnovao ga je Žan Vilar 1947. godine), koji se svakog jula održava u gradu Provansi, u monumentalnom Papskom dvorcu.
Avinjon najbolji primer
-Ambijentalno pozorište je, ne bez razloga, jedna od najznačajnijih izvođačkih praksi druge polovine 20. veka, budući da se prostor tretira kao aktivni učesnik, a ne kao neutralni prizor – govori za naš list Romana Bošković Živanović, profesorka Fakulteta tehničkih nauka u Novom Sadu i arhitekta, i nastavlja:
-Često se pogrešno pojam ambijentalnog pozorišta vezuje za „nepozorišne prostore“ i izlazak u „ambijent“ – gradske prostore, istorijske ili industrijske objekte, jednom rečju „pronađene prostore“ ili se izjednačava sa „site – specifik“ projektima. Ishod ovakvog pristupa su nesvakidašnje predstave. Proces rada na predstavama ambijentalnog pozorišta je drugačiji u odnosu na „konvencionalne“ i važno je da svi učesnici u procesu razumeju i poznaju umetnike, produkcione i tehničke specifičnosti. Za mene, kao nekoga ko se bavi arhitekturom i tehnologijom scenskih prostora i objekata, uzbudljivo je otkrivanje novih prostora, jer svaki od njih otvara mogućnost za drugačije promišljanje scenskog dizajna. Blizak mi je i način rada koji počiva na međusobnom poverenju, saradnji i kolektivnom stvaralačkom radu svih učesnika. Posebno me privlači činjenica da ambijentalno pozorište često čini vidljivim procese koji su u institucionalnom pozorištu nevidljivi.
Publika se upoznaje sa svetskom kulturnom baštinom
-Tokom festivala Grad teatar Budva svaka predstava se igrala u različitim ambijentima. Nijedan predstava nije se igrala na istom mestu. Sećam se da smo sa Nikitom Milivojevićem, kada smo tražili ambijent za izvođenje Ivanova, obišli čitavu pozadinu Budve. Predstava je igrana iznad manastira Praskvica. Za publiku, ambijentalno pozorište je izlet u kulturu, uzbuđenje. Publika se upoznaje sa svetskom kulturnom baštinom – naglašava Branislava Liješević.
Ali nezavisno od toga da li će se izvođenja desiti na sceni antičkog teatra u Ohridu, velikom trgu ispred Crkve Aleksandar Nevski u Sofiji, ili na skveru „Mira Trailović“ ispred Bitef teatra u Beogradu, ideja je ista, približiti pozorište svima, onima kojima su pozorišne „kuće“ nepristupačne, kako u finansijskom, tako i smislu udaljenosti od njihovih domova. Na kraju važno je „oživeti“ daleki grad, mesto, more, planinu i igrati, igrati sve do zore, jer „ceo svet je pozornica“, rekao bi Šekspir.
Maja Ristić
1.08. politika.rs